Bazen hiç odaklanma sürenizin ne kadar kısaldığını fark ettiğiniz oluyor mu? Bu durumun etkilerini merak ediyor musunuz? Geçmişe kıyasla değişen nedir? Size bu konuda yapılmış bir deneyden bahsedeceğim.

Goldfish Effect Nedir ve Nasıl Ortaya Çıkar?

Japon Balığı etkisi olarak Türkçeye çevirebileceğimiz goldfish effect, insanların dikkat süresinin bir balığınkinden daha düşük seviyeye indiğini gösteren bir çalışmaya dayanır. Gittikçe çeşidi artan ve süresi kısalan medya içerikleri ile, yeni bir şeye dikkatimizi 8 saniyeden fazla vermemiz zorlaşıyor.

Karşımıza çıkan bir içeriğin dikkat çekiciliğine göre, bir süre bakıyor ve çoğunlukla sonunu getiremeden bir diğerine geçiyoruz. Psikolojide algıda seçicilik denen, dış faktörlerin de etkisiyle yalnızca belli unsurların dikkatimizi çekmesi durumu beyin fonksiyonlarımızı köreltip, odaklanmamızı zorlaştırıyor. Genellikle uzun vadede tam etkilerini gözlemleyebildiğimiz goldfish effect, sosyal medya, bir işi tamamlamadan diğerine geçmek gibi, hızlı ve plansız yaşamın sonucu olarak ortaya çıkar.

Dikkat Süresini Artırmak için Neler Yapılabilir?

Kısa vadede sorundan kaçmak veya gereğinden fazla çaba göstererek odaklanıp sorunu çözdüğünü zanneden bireyler ne yazık ki yalnızca uzun vadede sonuç elde edemiyor. Burada elbette uyarıcılardan uzaklaşmak doğru bir yaklaşım olsa da, bedenimizin bizden istediği çok daha basit ve önemli etkenler de var. Öncelikle uyku; bedenimizi dinlendirmenin yanı sıra, uyurken beynimizin de dinlendiği bir gerçek. Birden çok işi aynı anda yapabilmek, yani bölünmüş dikkat, dikkatimizi iki işe de bölerek kullanmamızı ifade eder. Ancak bu bütün konsantrasyonumuzu bir işe verdiğimiz durumdan daha verimli olmayacaktır. Kendimizi hem daha fazla yormuş, hem de zamanla dikkat süremizi kısaltmış olacağız. Bu durumdan kaçınmak ve yapılacakları sıraya koyarak, bitirerek ilerlemek dikkat süremizin uzaması için daha etkilidir. Ayrıca gün içinde meditasyon yaparak beynimizi dinlendirebilir, odaklanmayı artırmak için antrenman yapabiliriz.

Teknoloji Bağımlılığı ve Goldfish Effect Arasındaki İlişki

Günümüzde birçok farklı sosyal medya uygulaması kullanılıyor ve paylaşılan içeriklere harcanan süre de gittikçe artıyor. Spotlight effect dediğimiz bir diğer kavram, insanların normalden fazla izlendiğini ve herkesin aşırı dikkat ettiğini hissetmelerine verilen isim. Ancak ne yazık ki, story, reels gibi özellikler ile herkesin varoluşunu duyurma çabası da, insanların birçoğunun dikkatini çekebilmek konusunda yetersiz kalabiliyor. Teknoloji bağımlılığı gün geçtikçe artan ve binlerce hatta milyonlarca insanı telefonlarına kilitleyen bir salgına dönüştü. Bilgi aşırı yüklenmesi, sonucunda günlük işlerimizi bile yaparken odaklanma sorunu yaşama, dikkatsizlik gibi teknolojinin yan etkilerine yol açabiliyor. Yine en fazla araştırma yaptığımız ortam kütüphanelerden internet ortamına doğru bir geçiş süreci yaşadı. Bu da beraberinde bilgi karmaşası ve birçoğumuzda sorgulamadan inanma davranışını getiriyor. Gördüğümüz her bilgiyi araştırmak beyin yorgunluğuna yol açacağı ve kendimizi bu yorgunluktan kaçmaya programladığımız için, beynimiz tembelleşmeye ve goldfish effect‘i de odaklanma süremizin azalmasıyla derinden hissetmekteyiz.

İş Verimliliğini Artırmak İçin Odaklanma Teknikleri

Odaklanabilmek için atılması gereken en büyük adımlardan biri motivasyondur. İşini severek yapmak, sevilen şeylerle işi birleştirmek, bu konuda motive olma şansını arttırır. İş yerinde konsantrasyonu sağlayabilmek, günlük hayattaki dikkat süremizi de uzatmamıza yardımcı olacak ve iş verimliliğini arttıracaktır. Multitasking, olarak isimlendirilen, çoklu iş yapma durumu bir süre sonra odaklanma zorluğu, stres ve nihayetinde dikkat süresinin azalması ile sonuçlanmaktadır. Bundan kaçınarak, öncelik sırası yapmak ve planlı çalışarak aşamalar halinde ilerlemek daha faydalı olacaktır.

Goldfish Effect ile Mücadele Etmek İçin Yapılması Gerekenler

Goldfish Effect ile mücadele edebilmek için psikolojik faktörlerine eğilmemiz ve bellek kullanımı konusunda beynimizi alıştırmamız büyük önem taşır. Uzun süreli bellek, tekrar edilerek çalışan ve bilgilerin süreklilik taşıdığı belleğimizdir. Kısa süreli bellek ise daha az süreli kalıcılığı olan bilgilerin depolandığı, ilk duyduklarımızı kaydettiğimiz kısımdır. Odaklanma sorunu yaşarken hangi noktalarda takıldığımızı ve zorlandığımızı analiz etmek, öncelikle bu sorunları çözerek ilerlemek daha hızlı bir çözüm olabilir. Zaman yönetimi ve doğru planlama ile, kendimize ayıracağımız boş bir vakitle, yapılması gereken iş sırasında dikkat dağılması durumunda bu boş vakti hatırlayarak kendimizi motive edebiliriz. Olumlu düşünmek, ertelemeden kafamızdakileri hayata geçirmek ve sorgulamak da odaklanmamızı artırmak konusunda küçük gözükebilecek, ama büyük faydaları olacak bazı çözümler olarak sayılabilir.

İrem Türelik